سرطان روده بزرگ

کسب انرژی برای تمام موجودات زنده جهت بقا و رشد، امری اجتناب‌ناپذیر است. تمامی موجودات، چه پرسلولی و چه تک‌ سلولی به نوعی انرژی خود را از مواد مغذی پیرامون خود دریافت کرده و از آن در جهت زنده‌ماندن خود استفاده می‌کنند.
اما در بیشتر جانداران پرسلولی مانند انسان و حیوانات این انرژی برای ورود به بدن و استفاده، نیاز به دستگاه و یا در حقیقت سیستمی یکپارچه دارد که پس از خرد و ترکردن غذا یا همان انرژی، آن را به درون بدن هدایت، هضم و جذب کند.
در این موجودات که از سایرین پیشرفته‌تر هستند، سیستمی به نام دستگاه گوارش برای قابل استفاده‌کردن انرژی قرار داده شده است. دستگاه گوارش شامل لب‌ها، دندان‌ها، زبان، حلق، مری، معده، روده باریک، روده بزرگ، مقعد و چند ضمیمه مانند کبد و لوزالمعده است. از دهان تا مقعد را در اصطلاح لوله‌ی گوارش می‌نامند که جزئی از محیط خارجی بدن محسوب می‌شود.
این دستگاه عظیم همانند دیگر اعضا و دستگاه‌های بدن بیماری و نارسایی‌های خاص خود را دارد. سرطان علاوه بر دیگر ناراحتی‌ها چون بیماری‌های باکتریایی، ویروسی، انگلی و قارچی در دستگاه گوارش ظاهر می‌شود و درنهایت در صورت عدم درمان به موقع، مرگ فرد را بدنبال خواهد داشت.
اکثر اعضای دستگاه گوارش مانند دهان، حلق، مری و معده دچار سرطان خواهند شد. در قسمت دوم از مجموعه مطالب درآمدی بر سرطان، به سرطان شاخص دستگاه گوارش یعنی سرطان روده بزرگ می‌پردازیم.
در کل روده، به دو بخش باریک و بزرگ تقسیم می‌شود. روده باریک از انتهای معده شروع و تا ابتدای سکوم کشیده شده است. روده بزرگ از سکوم شروع و به مقعد ختم می‌شود. طول روده بزرگ، بین یک و نیم تا حدود دو متر و عرض آن بین سه تا پنج سانتی‌متر است. وظیفه‌ی روده‌ بزرگ آب‌گیری و هدایت مواد اضافی، هضم نشده و مواد سمی تشکیل شده از فرآیند هضم غذاها به بیرون بدن است، به همین دلیل بر خلاف روده‌ کوچک فاقد چین و پرز خواهد بود.

پولیپ، سرطان و بخش‌های مختلف روده بزرگ

روده بزرگ سه قسمت است: سکوم (Caecum)، کولون (Colon) و رکتوم (Rectum). قسمت ابتدایی روده بزرگ را سکوم یا روده کور می‌نامند که زائده ته بسته‌ی آپاندیس به آن متصل می‌شود. آپاندیس یکی از اندام‌های لنفی و ایمنی بدن محسوب می‌شود که نقش به‌سزایی در سیستم ایمنی ایفا می‌کند.
کولون که وظیفه‌ی آب‌گیری، جذب املاح و تبدیل مواد زائد مایع به مدفوع جامد را بر عهده دارد از چهار قسمت بالارونده، عرضی، پایین‌رونده و کولون خاصره (Sigmoid) تشکیل شده است. در این قسمت مدفوع تا زمان تخلیه نگهداری می‌شود.
رکتوم یا راست روده ادامه‌ی کولون خاصره بوده و همزمان با هدایت مدفوع به بیرون، قدری منقبض می‌شود تا مدفوع سریعتر، راحت‌تر و با قطر مناسبی به بیرون تخلیه شود.
سرطان روده بزرگ یا Large Intestine Cancer یا Cancer of Large Bowel به سرطان کولون و رکتوم (Colorectal Cancer) مشهور است. سومین سرطان شایع جهان و دومین عامل مرگ و میر ناشی از سرطان در جهان غرب، مسوول سالانه ۶۵۵ هزار مرگ در سرتاسر جهان و ۱۶ هزار مرگ در انگلستان است. در ایران پیش بینی می‌شود پس از سرطان سینه، این سرطان دومین سرطان غالب و همه‌گیر در آینده‌ای نه چندان دور خواهد بود.
منشا سرطان روده بزرگ: برای این سرطان دو منشأ اصلی ذکر می‌شود:
۱- پولیپ‌های کولون: سرطان روده بزرگ، بیشتر از پولیپ‌های کولون، تومورهای قارچی شکل و اکثراً خوش‌خیم موجود در روده بیشتر افراد، ناشی می‌شوند. همان‌طور که اشاره شد پولیپ‌ها در بسیاری از موارد خوش‌خیم و بی‌خطر هستند و تنها زمانی که بر اثر عاملی به بدخیمی تمایل پیدا کنند منجر به سرطان روده بزرگ خواهند شد.
این پولیپ‌ها در افراد سیگاری، معتاد به الکل، کم‌تحرک و دارای وزن اضافه بیشتر دیده می‌شوند. یکی از اساسی‌ترین نشانه‌های درگیری با پولیپ خونریزی از مقعد و درپی آن خونی شدن لباس زیر فرد خواهد بود.
۲- گسترش دیگر تومورهای بدخیم به روده بزرگ: ‌چنان‌چه در مطلب قبلی اشاره شد، تومورهای بدخیم خاصیت دست‌اندازی به دیگر ارگان‌ها را دارند. با توجه به این خاصیت تومورهای دیگر می‌توانند توسط جریان خون و یا لنف به روده بزرگ دست‌اندازی کرده و ساختارهای مشابه خود را ایجاد کنند.
عوامل دخیل در ایجاد سرطان روده بزرگ:
۱- سن: بیشتر افراد درگیر با این سرطان در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ زندگی خود به آن دچار می‌شوند. موارد ابتلا قبل از ۵۰ سالگی به غیر از داشتن سابقه‌ی خانوادگی و ارثی، نامعمول است.

مراحل مختلف سرطان روده و دست‌اندازی آن از طریق درگیرکردن غدد لنفی به سایر نقاط بدن (منبع)
۲- پولیپ‌های کولون: همانطور که در بالا توضیح داده شد پولیپ‌ها یک سر منشا اصلی برای این سرطان هستند. برداشتن این پولیپ‌ها خطر ابتلا را بطور محسوسی کاهش می‌دهد.
۳- سابقه‌ی قبلی درگیری با دیگر سرطان‌ها: دست‌اندازی دیگر سرطان‌ها همان‌طور که گفته شد دومین منشا این سرطان است و افرادی که سابقاً با دیگر سرطان‌ها درگیر بوده و حتی درمان شده‌اند، احتمال ابتلا به این سرطان را خواهند داشت. برای مثال بانوانی که با سرطان‌های سینه، تخمدان و رحم درگیر بوده‌اند شانس ابتلای بالاتری نسبت به بقیه دارند.
۴- وراثت:‌ نقش بسیار مهمی را در این سرطان بازی می‌کند. سابقه‌ی ابتلای خویشاوندان نزدیک خصوصاً خویشاوندان درجه یک به این سرطان، سابقه‌ی ابتلای خانوادگی به پولیپ‌های کولون و سندرم لینچ (Lynch) از شایعترین عوامل وراثتی هستند. سندرم لینچ، نام دیگر سرطان ارثی غیر پولیپی روده بزرگ (HNPCC) است.
۵- سابقه‌ی ابتلا به کولیت اولسروز (Ulcerative Colitis) یا التهاب و زخم‌های متعدد در سلول‌های پوششی روده بزرگ (بیماری ران یا Crohn’s disease)
۶- سیگار:‌ یافته‌های انجمن سرطان آمریکا نشان داده است احتمال مرگ و میر بانوان سیگاری در اثر ابتلا به این سرطان ۴۰٪ بیشتر از بانوان غیر‌سیگاری است. همچنین احتمال مرگ آقایان سیگاری در اثر این سرطان ۳۰٪ بیشتر افراد غیر‌سیگاری است. بنزوپیرین‌ها و ده‌ها نوع ماده‌ی سرطان‌زای دیگر موجود در سیگار عامل ابتلا به این سرطان و دیگر سرطان‌ها هستند.
۷- رژیم غذایی: ‌مدت‌هاست ارتباط بین مصرف اندک سبزیجات و میوه که حاوی فیبر هستند با ابتلا به انواع سرطان‌های گوارشی از جمله سرطان روده بزرگ به اثبات رسیده است.
مصرف بیش از حد گوشت قرمز که در برخی جوامع جایگزین سبزیجات و میوه شده است به دلیل فقر فیبر، عامل اصلی غذایی در ابتلا به سرطان روده بزرگ محسوب می‌شود. فیبر با تنظیم حرکات دودی (پرستالتیک)، ممانعت از اتصال و تماس عوامل سرطان‌زا به مخاط روده و کمک به دفع سریع آن‌ها مهمترین وظایف خود را در کاهش خطر سرطان ایفا می‌کند.
۸- فعالیت بدنی: افرادی که دارای فعالیت بدنی حتی به مقدار ناچیز اما مداوم هستند شانس ابتلای کمتری نسبت به دیگران دارند. فعالیت بدنی مانع افزایش وزن خطرآفرین خواهد شد. همچنین نداشتن فعالیت بدنی در ۹۹٪ موارد نظم حرکات دودی را برهم زده و در نتیجه با توقف‌های طولانی در روده، مدفوع زمان بیشتری در روده باقی می‌ماند. مدفوع به دلیل داشتن مواد محرک و مضر برای مخاط و دیواره‌ی روده، یکی از عوامل اصلی ایجاد سرطان در روده محسوب می‌شود.
۹- فعالیت برخی ویروس‌ها: ‌دسته‌ای از ویروس‌ها مانند برخی سویه‌های ویروس پاپیلومای انسانی (عامل زگیل) به دلیل خاصیت سرطان‌زایی خود می‌توانند در روده هم ایجاد سرطان کنند.
۱۰- بیماری‌های التهابی روده: این بیماری‌ها باعث زخم‌های روده‌ای و آسیب رساندن به سلول‌های رودی خواهند شد. افرادی که سابقه‌ی ابتلا به این بیماری‌ها را داشته باشند شانس بیشتری به ابتلای سرطان روده بزرگ دارند.
۱۱- مواد شیمیایی و سموم: ‌نقش این مواد در تمامی سرطان‌ها، به وضوح مشخص است. سمومی که از راه خوراکی وارد می‌شوند با تخریب و آسیب ‌رساندن به مخاط دستگاه گوارش بویژه روده می‌توانند سرطان ایجاد کنند. انواع سموم باکتریایی، قارچی و انگلی و همچنین انواع رادیکال‌های آزادی که از ظروف پلاستیکی ناشی می‌شوند را می‌توان مثال زد. در این موارد بدن تماماً بی‌دفاع نیست بلکه با مکانیسم‌هایی چون افزایش ترشح موکوس محافظت‌کننده بافت روده و افزایش حرکات دودی، برای دفع سم و ماده‌ی شیمیایی تلاش می‌کند.
موکوس محافظت‌کننده از ابتدای دستگاه گوارش یعنی دهان (به شکل بزاق) تا انتها یعنی روده بزرگ برای محافظت از مخاط دستگاه در برابر عوامل محرک ترشح می‌شود که هنگام ورود عوامل محرک چون سموم و مواد شیمیایی ترشح آن افزایش یافته و اسهال را موجب خواهد شد.
۱۲- ابتلای مکرر به انواع عفونت‌ها: ابتلای مکرر به انگل‌های تک‌یاخته‌ای چون آمیبیازیس، ژیاردیوزیس، بالانتیدیازیس و کرم‌های گرد و پهن چون آسکاریس و تنیازیس، ابتلای مکرر به عفونت‌های باکتریایی و قارچی به دلیل آزار مخاط روده احتمال ابتلا به سرطان را بالا می‌برد. وجود خار در سطح انواع کرم‌ها نیز به دلیل خراشیدن مخاط روده احتمال سرطان‌زایی آن‌ها را بالا می‌برد.

روده‌ی سرشار از تومورهای سرطانی و تلاش پزشک جراح برای خارج‌کردن آن‌ها
۱۳- اسید معده: افرادی که دچار ازدیاد ترشح اسید معده هستند در معرض خطر ابتلای بالاتری نسبت به دیگر افراد قرار دارند. مقادیر بالای اسید معده با آزردگی شدید مخاط روده خصوصاً روده بزرگ و انتهای آن که با وجود فراوانی موکوس محافظتی دارای پرز کمتری است، شانس ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهد. صد البته موکوس محافظتی تا حد مشخصی توانایی خنثی کردن اسید معده را با خاصیت قلیایی خود دارد و اگر اسید از مقدار معمول خود فراتر رود موکوس محافظتی بی‌اثر خواهد شد.
۱۴- الکل: بسیاری از نهادهای مبارزه با سرطان و نهادهای بهداشتی دنیا اعلام کرده‌اند که مصرف بیش از اندازه‌ی الکل می‌تواند خطر ابتلا به انواع سرطان از جمله سرطان روده بزرگ را افزایش دهد. افرادی که روزانه بیش از ۳۰ گرم الکل می‌نوشند، بیشتر از بقیه افراد در خطرند.
علایم:
در مراحل اولیه‌‌ی سرطان روده علایم مبهم و نامشخصی وجود دارد مانند کاهش وزن و خستگی. سایر علایم پس از رشد تومور نمایان خواهند شد. در کل علایم به سه دسته‌ی علایم ارگانیک یا محلی، علایم عمومی و علایم ناشی از دست‌اندازی تقسیم خواهند شد.
۱- علایم محلی یا ارگانیک: شامل اسهال و یبوست متناوب، احساس عدم تخلیه‌ی کامل مدفوع و کاهش قطر مدفوع (هر دو از نشانه‌های بروز سرطان در رکتوم هستند) و تغییر در ظاهر مدفوع هستند. مدفوع ممکن است از نظر ظاهری خون‌آلود، بلغمی (موکوسی) و یا سیاه و قیر مانند باشد، البته این سیاه بودن می‌تواند با دیگر بیماری‌های گوارشی قابل اشتباه باشد. از دیگر علایم محلی می‌توان به: نفخ، شکم درد و دل پیچه در نتیجه‌ی انسداد روده اشاره کرد.
۲- علایم عمومی:‌ کاهش وزن به دلیل کاهش اشتها، سرگیجه، خستگی و تپش قلب ناشی از کم‌خونی از علایم عمومی هستند.
۳- علایم ناشی از دست‌اندازی (علایم متاستاتیک): متاستاز به کبد می‌تواند منجر به بروز درد در قسمت فوقانی شکم همچنین زردی و بزرگ‌شدگی کبد بینجامد. در اثر غلیظ‌ شدن خون و به دلیل افزایش خاصیت لخته‌پذیری، لخته‌های خونی در سیاهرگ‌ها و سرخرگ‌ها دیده می‌شوند.
مراحل سرطان روده:
پس از این‌که سرطان روده بزرگ تشخیص داده شد به منظور یافتن اینکه آیا سرطان روده بزرگ محدود به همان نقطه بوده و یا به سایر نقاط بدن انتشار یافته است، آزمایشاتی به عمل می‌آید. فرآیندی که در آن مشخص می‌شود که آیا سرطان روده بزرگ محدود بوده و یا به سایر نقاط بدن انتشار پیدا کرده است را «مرحله‌بندی» (Staging) سرطان می‌نامند. اطلاعاتی که از فرآیند مرحله‌بندی بدست می‌آید مرحله بیماری را مشخص می‌کند. دانستن مرحله بیماری در اتخاذ درمان مناسب بسیار مهم است.
چند سیستم مرحله‌بندی سرطان روده بزرگ وجود دارد مانند سیستم مرحله‌بندی «دوک» که در سال ۱۹۳۲ توسط دانشمندی به همین نام ارایه شد. در این سیستم مراحل سرطان به چهار مرحله‌ی A، B، C و D تقسیم‌بندی شده است. سیستم‌های دیگری مانند TNM و AJCC ارائه شده‌اند که با جزئیات بیشتری مراحل سرطان روده را توصیف می‌کنند.
سیستمی که در حال حاضر به‌کار می‌رود از نوع TNM است:
مرحله‌ی صفر یا T0: هیچ اثری از تومور مشاهده نمی‌شود.
مرحله‌ی این‌سیتو (In Situ) یا Tis: تومور مشاهده می‌شود اما به بافت زیرین خود حمله نکرده است.
مرحله‌ی یک یا T1: سرطان به لایه زیرمخاط حمله کرده و دیواره داخلی روده نیز درگیر شده است (معادل مرحله‌ی A در سیستم دوک).
مرحله‌ی دو یا T2: سرطان لایه‌ی عضلانی روده را نیز درگیر کرده است (معادل مرحله‌ی B در سیستم دوک).
مرحله‌ی سه یا T3: سرطان به غدد لنفی راه یافته و آن‌ها را درگیر کرده است اما به دیگر نقاط بدن گسترده نشده است (معادل مرحله‌ی C در سیستم دوک).
مرحله‌ی چهار یا T4: در این مرحله سرطان به دیگر نقاط بدن مانند مثانه، ریه و کبد دست‌اندازی کرده است (معادل مرحله‌ی D در سیستم دوک).

پولیپ رسیده و گردویی شکل که در دیواره‌ی روده نمایان شده است با کمی تحریک قابلیت تبدیل به سرطان (در تصویر کمی پایین‌تر از پولیپ) را دارد. در این تصویر یک پولیپ نارس نیز مشخص است
تشخیص:
راه‌های زیادی برای تشخیص وجود دارد که به برخی از مهمترین آن‌ها اشاره می‌شود:
۱- تشخیص تومور‌های درشت با انگشت (DRE): پزشک انگشت خود را از راه مقعد داخل می‌کند و مناطق غیرطبیعی را جستجو می‌کند. این روش برای تومورهای به حد کافی درشت و تشخیص اولیه در انتهای روده ماسب است.
۲- آزمایش خون نهفته در مدفوع (FOBT): مقداری از مدفوع نمونه برداری می‌شود و برای تشخیص وجود خون آزمایش می‌شود. دو روش شیمیایی و ایمنوشیمی در این آزمایش بکار می‌رود که روش ایمنوشیمی دقیق‌تر از روش شیمیایی است.
۳- اندوسکوپی (Endoscopy): معاینه توسط لوله‌ای مجهز به چراغ و دوربین تصویربرداری. خود به دو روش تقسیم می‌شود: سیگموییدوسکوپی (Sigmoidoscopy) و کولونوسکوپی (Colonoscopy). در سیگموییدوسکوپی پزشک به دنبال مناطق نامعمول و بافت‌های غیرطبیعی چون تومور و پولیپ می‌گردد. در روش کلونوسکوپی پزشک علاوه بر مشاهده پولیپ و دیگر ضایعات امکان پاکسازی سریع روده از آن‌ها و یا نمونه‌برداری را دارد.
۴- عکسبرداری از روده: با تنقیه مایعی خاص از مقعد، اقدام به عکسبرداری می‌شود. عکسبرداری از روده معمولاً در موارد پرخطر تجویز می‌شود. این روش تمام قسمت‌های روده را به پزشک نشان داده و در صورت لزوم امکان نمونه‌برداری از پولیپ‌های مشکوک را نیز فراهم می‌آورد. این آزمایش معمولاً در بیمارستان انجام می‌شود و برای اینکه بیمار احساس ناراحتی نکند داروهای مسکن نیز تجویز می‌شوند.
دیگر روش‌های تشخیصی عبارتند از: آزمایش خون برای یافتن موادی که در طی سرطان در خون ظاهر می‌شوند، تنقیه‌ی فلز باریم برای عکسبرداری اشعه ایکس، آزمایشات ژنتیک برای تشخیص و یافتن سابقه‌ی ابتلا در اقوام نزدیک، روش PET که در آن نوعی قند رادیواکتیو به فرد تزریق می‌شود که این قند در نواحی فعال از نظر سوخت و ساز تجمع می‌یابد و پس از سنجش میزان تجمع قند و رادیواکیتویته‌ی آن، بیماری را تشخیص می‌دهند.

تصویر کلونوسکوپی از کولون خاصره (Sigmoid) و سرطان که باعث انسداد روده خواهد شد، در این حالت فرد احساس عدم تخلیه‌ی کامل روده هنگام اجابت مزاج و نفخ را خواهد داشت

درمان:
درمان به مرحله‌ی پیشرفت سرطان بستگی دارد. اگر سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود قابل درمان است. چهار روش درمانی اصلی مورد استفاده عبارتند از:
۱- جراحی: موثرترین راه در اغلب موارد جراحی است که خود به سه طریق انجام می‌شود:
الف) پولیپکتومی (Polypectomy): اگر سرطان درمرحله‌ی اولیه تشخیص داده شود ممکن است عمل جراحی بدون بازکردن شکم توسط پزشک انجام شود که از طریق عبور لوله از مقعد به داخل روده بزرگ انجام می‌گیرد به این طریق برداشتن ضایعه محلی می‌گویند که اگر سرطان در یک پولیپ تشخیص داده شود به این عمل جراحی پولیپکتومی اطلاق می‌شود.
ب) زرکسیون (Resection): در صورت وسیع‌بودن سرطان و ضایعات آن، جراح اقدام به خارج‌ کردن ضایعه به همراه بخشی از بافت سالم آن می‌کند و سپس دو سر روده را به هم می‌دوزد.
ج) کولکتومی (Colectomy) در صورتی که جراح قادر به دوختن دو سر روده به هم نباشد منفذی به خارج از بدن تعبیه کرده تا مواد زائد از آن نقطه دفع گردند. اگر تمام قسمت‌های کولون توسط جراح برداشته شوند کولکتومی دائم خواهد بود.
۲- شیمی‌ درمانی: ‌اگرچه پزشک سرطان را تا حد ممکن جراحی خواهد کرد اما گاهی به بیماران پیشنهاد شیمی درمانی پس از عمل جراحی داده می‌شود تا اگر سلول سرطانی باقیمانده باشد از بین برده شود. شیمی درمانی استفاده از دارو جهت از بین‌بردن سلول‌های سرطانی است. داروها از طریق خوراکی، تزریق داخل وریدی و یا تزریق عضلانی تجویز می‌شوند. در سرطان روده بزرگ شیمی درمانی تنها زمانی صورت می‌گیرد که سرطان به غدد لنفی گسترده شده باشد (مرحله‌ی ۳).
داروهای شیمی درمانی تقسیم سلولی میتوز (Mitosis) را در اکثر نقاط بدن بویژه سلول‌های با سرعت تکثیر بالا (برای مثال در بافت خونی و مو) را موقتاً خاموش می‌کنند بنابراین عوارضی چون ریزش مو، خستگی و کم خونی را خواهند داشت. از دیگر عوارض این داروها خاصیت تحریک مرکز استفراغ معده و در نتیجه تهوع و استفراغ‌آوری آنهاست. بدیهی‌ست پس از پایان دوره‌ی درمان و قطع مصرف داروها اثرات جانبی آن‌ها نیز پایان می‌یابد.
۳- پرتو درمانی: در این روش با استفاده از پرتوهای یونیزان سلول‌های سرطانی و تومورها را از بین می‌برند. پرتو درمانی در سرطان واقع شده در کولون شایع نیست زیرا التهاب کولون را ایجاد خواهد کرد و همچنین هدف‌گیری برای تابش پرتو به سلول‌های سرطانی کولون امر مشکلی است. اما اگر سرطان در رکتوم واقع شده باشد به دلیل هدف‌گیری آسان و نداشتن پیچ و تاب‌هایی مانند کولون، به راحتی انجام می‌شود.
در پرتو درمانی از انواع پرتوها می‌توان استفاده کرد اما دو پرتوی معمول اشعه‌ی ایکس و پرتوی گاما هستند. پرتو درمانی ممکن است بصورت پرتو درمانی خارجی (استفاده از دستگاه پرتو درمانی در خارج از بدن) و یا پرتو درمانی داخلی باشد. پرتو درمانی داخلی با استفاده از رادیو ایزوتوپ‌های مختلف (مواد پرتوزا) و از طریق قرارگیری لوله های پلاستیکی کوچک در داخل بدن و در محل تجمع سلول‌های سرطانی انجام ‌می‌شود. سرطان روده بزرگ برخی مواقع از طریق پرتو درمانی خارجی نیز درمان‌ می‌گردد. پرتو درمانی در اغلب سرطان‌ها معمولاً همراه با شیمی درمانی انجام می‌شود.
روش مکمل دیگری که پس از انجام پرتو درمانی در برخی کشورها و مراکز درمانی به‌کار می‌رود، درمان نهایی با استفاده از حرارت با درجات بالا (Hyperthermia) است. برخی گزارش‌ها از سالیان دور نشان از کوچک‌ شدن تومورها در افراد با تب بالا حکایت دارد. در طی چند سال اخیر پزشکان با علم به این مطلب اقدام به درمان با این روش کرده‌اند که موفقیت‌های چشمگیری درپی داشته است.

سرطان به شکل گل شکفته دردیواره و مخاط روده بزرگ
این روش برای سلول‌های سرطانی از پرتو درمانی زیانبارتر است زیرا بیشتر سلول‌های سرطانی دارای خون کمتر و در نتیجه اکسیژن ناکافی نسبت به سلول‌های سالم هستند، بنابراین صدمات غیرقابل ترمیمی در نتیجه حرارت بالا به آن‌ها وارد می‌شود. در پرتو درمانی هم صدمات به سلول‌های با اکسیژن زیاد وارد می‌شود. باید توجه داشت که درمان مکمل حرارت بالا باید در همان روزی که پرتو درمانی صورت گرفت، صورت پذیرد تا از ترمیم سلول‌های سرطانی جلوگیری شود.
4- ایمنی درمانی یا درمان بیولوژیک: درمان بیولوژیک نوعی درمان جدید است که در آن توانایی تحریک سیستم ایمنی بدن در مقابله با سرطان به عنوان درمان بکار می‌رود . موادی که توسط بدن و یا در آزمایشگاه ساخته می‌شوند جهت تقویت دفاع طبیعی بدن در مقابله با بیماری‌ها بکار می‌روند.
در ماه نوامبر سال ۲۰۰۶ میلادی اعلام شد، واکسنی که بر علیه این بیماری تهیه شده بود با نتایج رضایت‌بخشی آزمایش شده است. از درمان‌های حمایتی نیز جهت کاهش عوارض شیمی درمانی و جراحی استفاده خواهد شد. برای مثال از داروهای ضد عفونت قبل و بعد از جراحی، داروهای ضد تهوع و استفراغ قبل و بعد از داروهای شیمی درمانی استفاده می‌شود.
پیشگیری:


پیشگیری از ابتلا به اکثر سرطان‌ها چون سرطان روده بزرگ آسان است. نکات زیر چند باب در این زمینه هستند:

۱- عادات و آداب غلط زندگی: مهم‌ترین موضوعی که در مبحث پیشگیری باید بیان کرد اصلاح برخی عادات غلط زندگیست. همانطور پیشتر بیان شد مدفوع حاوی مواد محرک و مضر برای دستگاه گوارش است که باقی ماندن طولانی مدت آن موجب آسیب به دیواره‌ی روده و در نهایت سرطان خواهد شد.
اما در حالت عادی سیستم گوارشی طوری تنظیم شده است که هرگاه مدفوع به اندازه‌ی کافی در راست روده جمع شد آن را تخلیه کند. متاسفانه در برخی کشورها همچون ایران برخی آداب، رسوم و عادات غلط زندگی باعث شده است که مواد زائد بدن مانند ادرار و مدفوع به موقع تخلیه نشوند و همین امر موجب بالا رفتن تعداد مبتلایان به این سرطان دراین کشورها شده است.
باید آداب و عادات زندگی در جهتی تغییر کنند که شخص هرگاه احساس دفع مدفوع یا ادرار کرد بلافاصله برای تخلیه‌ی آن‌ها اقدام کند و این اقدام را به تأخیر نیاندازد. مثال عینی این موضوع برای اکثر دانش‌آموزان ایران رخ می‌دهد که به علت عدم اجازه‌ی معلم خود نمی‌توانند از کلاس خارج شده و مدفوع و ادرار خود را تخلیه کنند.
گاهی اوقات خود شخص نیز به دلیل برخی برنامه‌ها چون میهمانی یا مشغله‌ی فراوان و حتی تماشای یک برنامه‌ی تلویزیونی از رفتن به دستشویی امتناع می‌کند. باید توجه داشت که هر چقدر این مواد دیرتر تخلیه شوند امکان آسیب‌رسانی و ابتلا به سرطان روده و مثانه بیشتر خواهد بود.
سرطان روده بزرگ درحیوانات بسیار سرطان نادری است زیرا حیوانات به دلیل غریزه‌ی خود هرگاه که احساس دفع مدفوع کنند بی‌درنگ آن را تخلیه می‌کنند.
۲- رژیم غذایی صحیح: مصرف بیش از حد گوشت قرمز و به نوعی صرفه‌جویی در مصرف سبزیجات و میوه دومین عامل بروز سرطان روده بزرگ محسوب می‌شود. باید توجه داشت که هرگز نباید گوشت قرمز را از رژیم غذایی حذف کرد زیرا طبیعت انسان گوشتخوار است و در حدود یک سوم اسیدهای آمینه‌ی ضروری برای او فقط در گوشت قرمز یافت می‌شوند و نه در هیچ ماده‌ی دیگری.
اما توصیه می‌شود مصرف آن را به حداقل ممکن رساند و در کنار آن از انواع سبزیجات (بصورت بهداشتی تا به دیگر عفونت‌ها مبتلا نشویم)، میوه‌جات، غلات و حبوبات استفاده کرد.
۳- کاهش مصرف الکل و سیگار: اگر بتوان مصرف این دو ماده سمی را کاهش داد می‌توان به پیشگیری از سرطان روده امیدوار بود. واقع بینانه‌تر اینست که این دو ماده را مصرف نکنیم اما با توجه به برخی شرایط و عوامل حتی با کاهش مصرف هم امید به پیشگیری بیشتر خواهد بود.
۴- کاهش استرس: استرس نقش اساسی درتضعیف سیستم ایمنی بدن بازی می‌کند. باید تلاش کرد تا به هر وسیله‌ای از شدت آن کاست.
۵- مصرف ویتامین‌ها و مواد تقویت‌کننده: ویتامین‌ها همچون ویتامین C با مستحکم کردن مخاط و پوشش داخلی و خارجی بافت‌ها نقش واضحی در عدم ابتلا به سرطان و پیشگیری از سایر عفونت‌ها را بازی می‌کنند. مواد معدنی همچون کلسیم و کمپلکس‌های تقویت‌کننده نیز می‌توانند تا درصدی از ابتلا به سرطان را کاهش دهند. در برخی پژوهش‌ها به نقش آسپرین در کاهش احتمال ابتلا به سرطان اشاره شده است.
آسپرین با هضم کردن لخته‌ی خونی که مناسب‌ترین بستر سلول‌های بدخیم برای رشد و دست‌اندازی‌ آن‌هاست، احتمال کاشته‌شدن سلول سرطانی در این لخته‌ها را به حداقل می‌رساند. آسپرین همچنین دارای برخی نقش‌های ناشناخته‌ی دیگر در کاهش ابتلا به سرطان است.
۶- فعالیت بدنی: فعالیت بدنی مداوم و مناسب بدن هم در کمک به کاهش وزن موثر است و هم در کمک به عدم چسبندگی روده‌ها و در‌پی‌ آن برقراری و نظم حرکات دودی روده. باید توجه کرد که حرکات بدنی نامنظم به عکس باعث چسبندگی بیشتر روده‌ها و در‌پی آن توقف حرکات دودی خواهد شد که این امر مساویست با تماس بیشتر مواد محرک با مخاط روده و بالا رفتن احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ.


source:internet

سرطان گردن رحم


در بخش‌های پیشین سلسله مطالب درآمدی بر سرطان از سیستم تولید مثل و اهمیت و نقش آن در بقاء موجود زنده صحبت شد و به دو سرطان مهم دستگاه تناسلی مذکر یعنی سرطان بیضه و پروستات اشاره کردیم. اکنون و در این قسمت به دستگاه تناسلی جنس ماده پرداخته و یکی از بدخیمی‌های مهم آن را تشریح می‌کنیم.
دستگاه تناسلی ماده به ترتیب اهمیت از تخمدان‌ها، رحم، واژن (مهبل)، شیپورهای فالوپ، لوله‌های تخم‌بر به علاوه ضمایمی چون عضو تحریک‌کننده یا کلیتوریس، پرده‌ی بکارت و فرج تشکیل شده است. برخی منابع دستگاه تناسلی ماده را به دو بخش داخلی شامل رحم، تخمدان‌ها، واژن، شیپورهای فالوپ، لوله‌های تخم‌بر و خارجی شامل فرج، کلیتوریس و پرده‌ی بکارت تقسیم بندی کرده‌اند.
دستگاه تناسلی ماده این توانایی را به یک زن می‌دهد تا بتواند به تولید سلول جنسی (تخمک) بپردازد، رابطه جنسی برقرار نماید، از تخمک بارور شده با اسپرم فرد مذکر محافظت کرده، به آن غذا برساند تا رشد کرده و نوزاد به وجود آید.
تخمک پس از لقاح و بارورشدن با اسپرم در جدار رحم لانه‌گزینی می‌کند و در آن مکان به رشد و تمایز خود ادامه داده تا به نوزاد کاملی تبدیل شود و در وقت مقرر، زایمان صورت پذیرد. پس درمی‌یابیم که پس از تخمدان‌ها، رحم مهمترین نقش را در سیستم تولید مثلی ماده دارد.
رحم در حقیقت کیسه‌ی گلابی شکل وارونه‌ای با عضلات بسیار قوی است که جنین در آن به رشد و نمو می‌پردازد. سه بخش اصلی آن عبارتند از قعر (Fundus)، جسم رحم (Body) و گردن رحم (Cervix). وظیفه‌ی دیگر رحم فراهم کردن بستری مناسب برای حرکت اسپرم در آن و لقاح با تخمک است.
سرطان گردن رحم (Cervical Cancer) سرطان شایعی در بین زنان محسوب می‌شود. سالیانه در حدود ۵۰۰هزار مورد سرطان گردن رحم در سرتاسر جهان به ثبت می‌رسد که نزدیک به ۳۰۰هزار مورد از آن‌ها جان خود را از دست می‌دهند.
در ایالات متحده آمریکا سالیانه حدود ۱۱هزار مورد جدید سرطان گردن رحم کشف می‌شود که بیش از ۴۰۰۰ نفر از آن‌ها به کام مرگ می‌روند.
انواع سرطان گردن رحم
سرطان گردن رحم از نظر نوع بدخیمی به دونوع تقسیم‌بندی می‌شود که نوع اول در حقیقت مقدمه‌ای برای نوع دوم یا سرطان مهاجم است:
۱- نئوپلازی داخل اپی‌تلیالی سرویکس (CIN): همان‌طور که گفته شد CIN مقدمه‌ای بر ایجاد سرطان مهاجم گردن رحم است و خود مهاجم نیست. CIN مجموعه تغییراتی است که در اثر عوامل ایجاد کننده و به تدریج در گردن رحم ایجاد می‌شود و اگر اقدامات پیشگیرانه انجام نگیرد می‌تواند به سرطان مهاجم تبدیل شود.
این تغییرات ممکن است سال‌ها و حتی دهه‌ها پیش از ایجاد سرطانی آشکار و مهاجم وجود داشته باشند. اوج بروز CIN در ۳۰ سالگی است. CIN بر اساس بافت‌شناسی به سه درجه تقسیم‌بندی می‌شود:
CIN 1: تغییرات سلولی ملایم

CIN 2: تغییرات سلولی متوسط

CIN 3: تغییرات سلولی شدید و سرطان درجا
۲- سرطان مهاجم گردن رحم: در ادامه‌ی CIN درجه‌ی سه و سرطان درجا ایجاد می‌شود و ۷۵درصد به سرطان سلول سنگفرشی، ۲۰درصد به آدنواسکواموس و آدنوکارسینوم و ۵ درصد هم به کارسینوم‌های نورواندوکرین اختصاص دارد. در دهه‌های اخیر نسبت آدنوکارسینوم‌ها که ساختار غددی دارند افزایش و نسبت سرطان سلول سنگفرشی کاهش یافته است.

محل گردن رحم در دستگاه تناسلی و سرطان آن
آدنوکارسینوم‌ها به دلیل ساختار غددی خود به خوبی در روش‌های غربالگری شناسایی نمی‌شوند. حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پس از تشخیص ضایعات پیش سرطانی یا CIN بروز می‌کند که می‌توان با اقدامات به موقع از ایجاد آن جلوگیری کرد. اوج بروز این سرطان در ۴۵ سالگی است.
مراحل سرطان گردن رحم
سرطان گردن رحم به پنج مرحله تقسیم‌بندی می‌شود:
مرحله‌ی صفر یا درجا (Insitu): سلول‌های سرطانی در سطح گردن رحم و محل ایجاد سرطان دیده می‌شوند.
مرحله‌ی یک: سرطان از محل ایجاد کمی گسترده‌تر شده است اما فقط در گردن رحم دیده می‌شود.
مرحله‌ی دو: سرطان شروع به گسترش به اطراف گردن رحم نموده است.
مرحله‌ی سه: سرطان به ناحیه‌ی لگن دست‌اندازی کرده است.
مرحله‌ی چهار: سرطان به دیگر نقاط بدن دست‌اندازی کرده است.
عوامل ایجاد کننده
۱- آلودگی با ویروس پاپیلومای انسانی: ارتباط مستقیمی میان ایجاد این سرطان و آلودگی با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV یا ویروس زگیل تناسلی انسانی) وجود دارد. دو پروتئین موجود در ساختمان این ویروس باعث جهش ژنتیکی و توقف روند آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی‌شده طبیعی سلول‌ها) شده و منجر به تکثیر خارج از کنترل سلول‌ها می‌شوند. اگر چه بسیاری از بانوان آلوده به این ویروس هستند اما این امر حتماً دلیل بر ابتلا به سرطان در تمام آن‌ها نیست و باید عوامل دیگری را جستجو کرد.

ویروس پاپیلومای انسانی؛ از مهمترین عوامل ایجاد سرطان گردن رحم و برخی دیگر سرطان‌ها

بیش از ۲۵۰ نوع ویروس پاپیلومای انسانی شانخته شده‌اند که برخی از آن‌ها مسبب ایجاد سرطان‌ها هستند. ۷۰ درصد موارد سرطان‌های گردن رحم در دنیا توسط سویه‌های ۱۶، ۱۸ و ۳۱ این ویروس ایجاد می‌شوند. بیشترین انتقال ویروس پایپلومای انسانی با تماس جنسی است اما در مناطق به شدت آلوده، با تماس غیرجنسی و عادی نیز منتقل می‌شود.
۲- آلودگی با باکتری کلامیدیا: باکتری‌های خانواده کلامیدیا از مهمترین عوامل عفونت‌های جنسی و چشمی در سراسر دنیا هستند. تنها در ایالات متحده سالیانه نزدیک به ۳ میلیون مورد عفونت به کلامیدیا تشخیص داده می‌شود. این باکتری که در درون سلول‌های نواحی تناسلی و چشمی انسان زندگی می‌کند می‌تواند همانند ویروس پاپیلومای انسانی تغییراتی در سلول بدهد که در نهایت به سرطانی شدن آن بی‌انجامد.
۳- ویروس ایدز و تضعیف ایمنی: عفونت با ویروس ایدز همان‌طور که در افزایش خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها نقش ایفا می‌کند در ایجاد سرطان گردن رحم نیز حائز اهمیت است. دانشمندان حدس می‌زنند رابطه‌ای میان ایدز و ابتلا به این سرطان وجود داشته باشد که تاکنون مبهم باقی مانده است.
افراد مبتلا به ایدز تا ۵ برابر بیشتر از سایرین به سرطان گردن رحم دچار می‌شوند. علاوه بر ایدز هر عاملی که بتواند سیستم ایمنی بدن را تضعیف نماید شانس ابتلا به سرطان گردن رحم را افزایش می‌دهد. از این عوامل می‌توان به ضعف ایمنی مادرزادی، مصرف داروهای تضعیف کننده ایمنی مانند کورتون و شوک و استرس طولانی مدت اشاره کرد.
۴- روابط جنسی پرخطر: بطور خلاصه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
الف) مقاربت در سنین پایین: پیش از 16 تا 18 سالگی خصوصاً حوالی بلوغ.
ب) شرکای جنسی متعدد: فرد یا شریک جنسی او با بیش از یک نفر رابطه‌ی جنسی داشته باشد. برای مثال بانوانی که با بیش از یک مرد تماس جنسی داشته‌اند یا شریک جنسی آن‌ها با بیش از یک زن تماس جنسی داشته است.
ج) شریک جنسی فرد با شخصی که سرطان گردن رحم داشته است یا آلوده به عفونت‌های ذکر شده بوده است، تماس جنسی داشته است.
۵- انجام ندادن آزمون پاپ اسمیر: آزمون پاپ اسمیر (Pap Smear) یا پاپ تست عبارت است از بررسی اختصاصی و سلول‌شناسی گردن رحم در جهت شناسایی سلول‌های سرطانی احتمالی. این آزمون پس از شروع فعالیت جنسی یک‌بار در سال و پس از اینکه نتیجه سه آزمون سالیانه متوالی منفی گزارش شد، هر سه سال یکبار انجام می‌شود.

مراحل انجام آزمون پاپ اسمیر
اگر عوامل خطرساز چون عفونت‌های میکروبی ذکر شده یا شک به سرطان گردن رحم وجود داشته باشد، این آزمون باید سالیانه انجام شود.
از دیگر عوامل افزاینده‌ی خطر ابتلا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
سیگار، عوامل تغذیه‌ای، سابقه‌ی ابتلا به سایر بیماری‌های مقاربتی، حاملگی‌های متعدد، استفاده متعدد از داروهای جلوگیری‌کننده حاملگی، مانند دی‌اتیل‌استیل‌بسترول (DES) و سابقه‌ی خانوادگی در ابتلا به سرطان گردن رحم.
علایم
متأسفانه در مراحل اولیه‌ی سرطان گردن رحم آن‌چنان علامت بارزی دیده نمی‌شود. برخی علایم مراحل اولیه در صورت بروز بدین شرح‌اند:
۱- خونریزی از واژن و خونریزی‌های تماسی (طی تماس جنسی)
۲- وجود توده در ناحیه واژن

۳- درد نسبتاً ملایم هنگام مقاربت و یا هنگام تخلیه ترشحات از واژن
برخی علایم در مراحل پیشرفته‌ی سرطان گردن رحم نیز بدین شرح‌اند:
۱- خونریزی گسترده از واژن
۲- درد در ناحیه پشت، لگن و پا

۳- تراوش ادرار یا مدفوع از واژن

۴- کاهش اشتها، کاهش وزن و خستگی
سرطان گردن رحم بیشتر به ناحیه‌ی شکم، ریه و استخوان‌ها دست‌اندازی می‌کند که علایمی چون شکستگی استخوان‌ها و نارسایی‌های ریوی می‌تواند به این دست‌اندازی‌ها مربوط باشند.
تشخیص و درمان
برای تشخیص سرطان رحم معمول‌ترین روش انجام آزمون پاپ اسمیر است. البته برای سرطان مهاجم آدنوکارسینوم که گفته شد در روش‌های معمول غربالگری تشخیص داده نمی‌شود و باید نمونه‌گیری (بیوپسی) مستقیم انجام گیرد.
از دیگر روش‌های غربالگری و تشخیص می‌توان به کولپوسکوپی اشاره کرد که اسید استیک و محلول ید بر روی گردن رحم مالیده می‌شود و سپس با کمک کولپوسکوپ به بررسی بافت آن پرداخته می‌شود و در طی آن می‌توان ضایعات غیر طبیعی را تشخیص داد. از انواع روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و سونوگرافی نیز می‌توان در جهت تشخیص استفاده کرد.
برای درمان اگر در مراحل اولیه سرطان تشخیص داده شود تا ۱۰۰درصد قابل بهبودی بوده و توانایی بارداری حفظ خواهد شد. اما اگر ضایعه پیشرفت کند شانس تولید مثل و در مراحل بعد شانس زندگی کاهش خواهد یافت:
۱- جراحی: اگر ضایعه محدود به گردن رحم باشد و شخص تمایل به حفظ قابلیت بارداری و تولید مثل باشد تنها گردن رحم با جراحی برداشته می‌شود. اما اگر ضایعه از گردن رحم فراتر رفته باشد، بسته به مرحله و گسترش آن جراح تمامی رحم را به همراه تخمدان‌ها، شیپور فالوپ، عقده‌های لنفی اطراف و بخشی از بافت سالم خارج می‌کند. به عمل خارج کردن کامل رحم «هیستروکتومی» می‌گویند.
متأسفانه مدتی است که برخی پزشکان جراح در ایران برای آسودگی کار خود به بیمارانی که بخش کوچکی از گردن رحم آن‌ها دچار سرطان شده است نیز پیشنهاد برداشت کامل رحم و دستگاه تناسلی داخلی را می‌کنند و بیماران بی‌اطلاع از اینکه هنوز می‌توانند قابلیت حاملگی و تولید مثل بی‌خطر را داشته باشند این پیشنهاد بسیار اشتباه را می‌پذیرند.
این درحالیست که در تمامی نقاط دنیا درمان هر نوع سرطان با توجه به وضعیت بیمار «مرحله به مرحله» است و پزشک هرگز به خود اجازه‌ی سلب قابلیت‌های طبیعی بدن بیمار را به بهانه‌ی وجود سرطان نمی‌دهد.
۲- شیمی درمانی و پرتو درمانی: مانند دیگر سرطان‌ها در صورتی که ضایعه به دیگر نقاط گسترش یافته باشد و یا پزشک به دست‌اندازی شک کرده باشد از این دو روش درمانی استفاده خواهد شد. در درمان سرطان گردن رحم (در صورتی که ضایعه محدود باشد) از پرتو درمانی داخلی یا «براکی تراپی» نیز استفاده می‌شود که در مطلب سرطان روده بزرگ توضیح داده شد.
پیشگیری
پیشگیری از سرطان گردن رحم با توجه به ابداع روش‌های تشخیصی مفید، امکان‌پذیر است. همان‌طور که گفته شد آزمون پاپ اسمیر از قدیمی‌ترین و مناسب‌ترین روش‌های تشخیص به‌موقع این سرطان است که با انجام منظم آن تحت نظر پزشک می‌توان به سرعت هرگونه ضایعات نامعمول احتمالی را تشخیص داده و در جهت رفع آن‌ها کوشید.
در آزمون پاپ اسمیر پزشک به کمک بُرسی مخصوص از گردن رحم نمونه‌برداری کرده و در زیر میکروسکوپ به بررسی آن‌ها می‌پردازد. سنین پرخطر جهت انجام این آزمون و سایر آزمون‌های غربالگری ۳۵ تا ۵۵ سال است که البته در بانوان ۱۸ ساله یا پایین‌تر در صورت داشتن رابطه جنسی یا ازدواج حداکثر تا سه سال پس از ازدواج این آزمون‌ها شروع خواهد شد.
در کل حتی اگر آزمون‌های غربالگری مانند پاپ اسمیر نیز وجود نداشت شخص می‌توانست با رعایت بهداشت، خود را از خطر ابتلا به این سرطان مصون نگاه دارد زیرا همان‌گونه که بحث شد مهم‌ترین عوامل بروز سرطان گردن رحم عوامل میکروبی هستند که با رعایت نکات بهداشتی و خصوصاً «بهداشت جنسی» می‌توان از خطر آلودگی به آن‌ها کاست.

انجام واکسیناسیون علیه ویروس پاپیلومای انسانی از روش‌های نوین پیشگیری از ابتلا به سرطان گردن رحم است
از راه‌های نوین پیشگیری از سرطان گردن رحم که در حال گسترش در جوامع است باید به واکسیناسیون اشاره کرد. واکسن‌هایی که در مقابل ویروس پاپیلومای انسانی مصونیت ایجاد می‌کنند از این دسته‌اند. پیشتر اخباری مربوط به خطرساز بودن یکی از این واکسن‌ها به نام «گارداسیل» از سوی رسانه‌ها منتشر شده بود که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) رد شد.


source:internet